IKS

Sacrum Profanum 2026 | 06.11.2026 | Kraków [Relacja tekstowa]

Sacrum Profanum przeszedł chyba największą ewolucję, jeśli chodzi o krakowskie festiwale muzyczne. Poczynając od muzyki dawnej, przez mainstreamowe ambicje mające łączyć popkulturę i muzykę poważną, po obecne bardziej kameralne oblicze, które zorientowane jest na współczesnych kompozytorów i artystów twórczo interpretujących ich dzieła. Właściwie dodałbym tu jeszcze etap najnowszy, gdzie widać pewne odejście od kompozycji na rzecz improwizacji – coraz więcej występów nastawionych jest na ten ostatni element. Przykładem jest tu choćby pasmo dzienne festiwalu, gdzie w jednej konkretnej przestrzeni spotykają się każdego dnia inni muzycy, którzy dokładają swoją wrażliwość do już istniejącej instalacji artystycznej. Podczas 24. już edycji Sacrum Profanum takim cyklem został „Rytuał”, który miał przez pięć dni odbywać się w Cricotece. Bazą została instalacja „Up in the Gods” Si On i Jakuba Juliana Ziółkowskiego, którą stanowiły wielkoformatowe malunki na tkaninach, przypominające ludzi totemy i ustawiona w środku sali scena. Publiczność dzięki temu mogła być bliżej muzyków, a symbolicznie miało to zrównać stanem wszystkich obecnych, również wykonanych z recyklingowanego materiału tytułowych bogów.

Pierwszy rytuał zaczął się od spokojnej kompozycji Artura Zagajewskiego, którą na ćwierćtonowym akordeonie własnego pomysłu wykonał Eneasz Kubit. Poszerzenie palety brzmieniowej pozwoliło mu na pogłębienie drgań, a instrument w jego rękach wytwarzał dzięki temu wibrujące fale dźwiękowe, przy których można było się realnie zrelaksować – obietnica organizatorów dotycząca tego występu została spełniona. Czy dla każdego? Tu mam pewne wątpliwości, bo ta niepokojąca drone’owa kompozycja przypominała mi muzykę z moich ulubionych współczesnych horrorów i była wykonywana w kompletnej ciemności – siedząc na poduszce w pierwszym „rzędzie” widziałem właściwie tylko zarys twarzy artysty, bo jedynym źródłem światła był wyświetlacz jego telefonu. Dla mnie to idealne warunki i dźwięki, jakie lubię na co dzień, ale wstrzymywałbym się od realizacji polecenia z nazwy utworu: „Please, sit comfortably or lie down. Close your eyes and switch off. You can fall asleep, everything will be fine.” To znaczy – wiem, że wszystko byłoby w porządku, ale na wszelki wypadek wolałem nie zasypiać.

REKLAMA

 

zdj. Katarzyna Kukiełka, KBF

 

Po około 25 minutach z tego akordeonowego burdonu „wybudził” publiczność interwencyjnym rytuałem mistrz ceremonii Jakub Julian Ziółkowski, który obsługiwał początkowo mniejsze instrumenty perkusyjne, by przejść do gardłowego śpiewu i – chyba najciekawszej partii – gry na gongach. Myślę, że dla tych, co przysnęli na utworze Zagajewskiego, była to już na pewno pora pobudki. Dzięki temu urozmaiceniu interwencja, która planowana była na 10 minut, a trwała prawie drugie tyle, nie miała prawa znudzić i sprawnie poprowadziła widzów do finału całego wydarzenia.

 

Lukas De Clerck był pierwszym na festiwalu muzykiem z licznie reprezentowanego w tym roku labela Ideologic Organ, którym kieruje Stephen O’Malley z Sunn O))). To dopiero początek ciekawostek, bo De Clerck gra na co dzień na instrumencie, który nie istnieje od wieków. Aulos to antyczny aerofon, który ma dwie piszczałki i dwa osobne stroiki – aby z niego korzystać, Lukas nosi specjalną osobliwie wyglądającą przepaskę na usta, która umożliwia mu odpowiednie zadęcie. Choć wydał we wspomnianej wytwórni album, w którym używa teleskopowej wariacji instrumentu, do Krakowa przywiózł basową rekonstrukcję aulosu z klasycznymi otworami palcowymi, które w przerwach między utworami zaklejał czymś przypominającym plastelinę. Skupił się więc na improwizacji. Zaczął od bardziej stonowanych, rozciągniętych dźwięków, by w drugiej części występu wprowadzać wyraźne, ale często zmieniające się melodie o luźniejszym charakterze. W rezultacie stanowiło to wyraźną odmianę od tego, co proponuje na płycie „The Telescopic Aulos of Atlas”, która ma niskie i masywne brzmienie. W Cricotece tego wieczoru było dużo lżej. Być może było to potrzebnym uzupełnieniem i finałem całego „Rytuału”, ale z chęcią zobaczyłbym jeszcze kiedyś obiecywany cięższy aulos teleskopowy. A przede wszystkim go posłuchał na żywo.

 

zdj. Katarzyna Kukiełka, KBF

 

Następnie festiwal przeniósł się do Muzeum Armii Krajowej. Na dziedzińcu tego budynku (na szczęście zadaszonym) rozłożyła się całkiem spora orkiestra, złożona z muzyków Ensemble Contrechamps i studentów Akademii Muzycznej im. Krzysztofa Pendereckiego w Krakowie, by zagrać jedną niemal godzinną kompozycję szwajcarskiego kompozytora Jürga Freya. Mieszanie osób studiujących i profesjonalnych artystów nie jest nowym pomysłem na Sacrum Profanum. Pamiętam, jakie obawy miałem rok temu, gdy wybrałem się do Teatru KTO na podobne przedsięwzięcie, którego główną ideą było połączenie doświadczenia uznanego muzyka (Marshall Tramell) i uczących się dopiero swojego „fachu” studentów. Jeszcze lepiej pamiętam, jak pozytywnie zostałem wtedy zaskoczony jakością improwizacji młodych artystów. Efekt był taki, że tamten występ zapadł mi w pamięć bardziej niż połowa koncertów profesjonalistów z 2025 roku.

REKLAMA

 

Zmierzam do tego, że podczas tej edycji zupełnie nie martwiłem się jakością, z jaką miała wybrzmieć tego wieczoru „Récit des sensations fragiles”. Pochodząca z 2024 roku kompozycja wyznacza cezurę w twórczości Freya. Znany był wcześniej z niemal radykalnego minimalizmu, dziś wprowadza więcej wyraźnych melodii i ekspresyjnych elementów w swoje utwory. I obydwa podejścia można było usłyszeć podczas tego występu. Pierwsze pół godziny zorientowane było na bardziej kontemplacyjny i stonowany odbiór, a druga część zaskakiwała nieoczywistymi rozwiązaniami i angażowała w to, by uważniej śledzić muzyków, przyglądać się, jak budują nowe narracje. Orkiestra składała się w sumie z 18 osób, którym dyrygował Antoine Françoise z Ensemble Contrechamps. Co ciekawe, artyści z tego kolektywu byli na scenie wymieszani ze studentami w taki sposób, że można było w zasadzie tylko na podstawie wieku zgadywać, kto był tego wieczoru w Krakowie gościem. To ważny akcent, który podkreślał równy udział wszystkich wykonawców w odgrywaniu kompozycji Freya. Godzinny utwór zleciał mi bardzo szybko, a ja równie szybko przemieściłem się do domu, by odpocząć przed całym tygodniem obiecująco zapowiadającego się festiwalu.

 

zdj. Katarzyna Kukiełka, KBF

 

Niestety dziś już wiadomo, że na tym jednym dniu się skończyło. Brutalny akt przemocy na Rynku Głównym z 7 listopada skłonił organizatorów do odwołania wydarzeń sobotnich, a ogłoszona kilka godzin później przez prezydenta miasta żałoba mająca trwać do 11 listopada uniemożliwiła przeprowadzenie pozostałych punktów programu festiwalu. Anulowane zostały więc kolejne cztery „Rytuały” w Cricotece, pasmo koncertów wieczornych i druga edycja Marszu Niepodległej Muzyki mająca odbyć się w okolicach Rynku. O ile uważam, że to ostatnie wydarzenie – z uwagi na tragiczną sytuację i szacunek do ofiar – powinno zostać odwołane, to zupełnie nie zgadzam się z koniecznością anulowania pozostałych koncertów. Po pierwsze – nie było żadnych obaw dotyczących bezpieczeństwa uczestników festiwalu, po drugie – muzyka prezentowana na Sacrum Profanum stoi daleko od tej, którą można nazwać rozrywkową. Wręcz przeciwnie – w tak trudnym momencie mogłaby nieść ukojenie dla zdezorientowanych odbiorców i samych muzyków, którzy przybyli z różnych zakątków świata, by wystąpić w Krakowie.

 

W obliczu tego, że w całej Polsce bez przeszkód odbywały się np. wydarzenia sportowe, odwoływanie koncertów, które mają o wiele niższy współczynnik rozrywkowości jest wręcz bezsensowne. Dla przykładu: występ pod nazwą „Naturceare” miał być, cytując organizatorów, „intensywny emocjonalnie z uwagi na podejmowane tematy i ewokowany nastrój – niepokoju, lęku, smutku”, i odwoływać się do „problematyki kryzysu środowiskowego, wyzysku, cierpienia, wojny, represji i śmiertelności”. Czy naprawdę jest sens, by w takim momencie odwoływać podobne wydarzenia? Myślę, że każdy może odpowiedzieć na to pytanie we własnym zakresie, ale również każdy powinien mieć możliwość wyboru – uczestniczyć w takim koncercie lub nie. Rozumiem sytuację żałoby, ale co z odbiorcami, którzy są w żałobie cały rok? Co z tymi, którzy właśnie w przyjaznej, czy wręcz przyjacielskiej atmosferze kameralnego festiwalu znajdują dla siebie bezpieczną przestrzeń? Odgórne zabieranie tego wszystkim nie jest właściwe – takie jest moje zdanie.

 

Być może miesiące pracy przy organizacji tegorocznego Sacrum Profanum nie pójdą na marne. Gdy to piszę, są już plany, by część odwołanych koncertów zrealizować w grudniu. Nic dziwnego – muzycy zapewne chcą się podzielić swoimi pomysłami, a festiwalowa publika, złożona w dużej mierze ze stałych bywalców, potrzebuje teraz ich twórczości jeszcze bardziej. Ja czekam z niecierpliwością.

 

Adrian Pokrzywka

IKS
Udostępnij i poleć znajomym!

Dodaj komentarz

IKS

SztukMix - Strona poświęcona szeroko pojętej sztuce

© SztukMix 2020